مردمادي درحال نيايش:

زيردخمةكل داوودبه فاصلة5مترجايي كه براي ايجادنقش برجسته اي تراشيده شده ومربوط به مرا سم  مذهبي است مردم محل،كيل داوودياسنگ يادگارداوودمي نامند.دراين نقش يك مردروحاني بايك پرستنده كه تاج ايراني برسرولباس اوازنوع پوشاك مادي است وبرسمي كه معمولاًازبرگ خرمايا تركه هاي بهم پيوسته ساخته ميشد دردست گرفته است.طرزايستادن مردكه دستهاراروبه مشرق گرفته و برسم راكه درمراسم مذهبي به كاربرده ميشده دردست دارد،نشان ميدهدكه مردمادي درحال عبادت است.

قلعةسرخه ديزه:

قلعةسرخه ديزه ياسرخه ديجه درروستاي سرخه ديزه درميانةراهِ كرندبه سرپل ذهاب قراردارد.بقاياي اين قلعه كه ازقلوه سنگ وملاط ساخته شده ازروزگارساسانيان برجاست.يكي ازديوارهاي ميانگين قلعه كه تقريباًسالم مانده است،داراي70/5مترعرض مي باشد.درساختمان اين قلعه،گذشته ازقلوه سنگ وملاط،ازدونوع آجربه ابعاد7*30*36سانتي متراستفاده شده است.قسمتي ازساختمان كنوني روستاي سرخه ديزه،بربقاياي آثاراين قلعةعظيم ساسانس بناگرديده است.درسده هاي نخستين اسلامي اين محل به علت موقعيت طبيعي آن كه با جنگلهامحاط بوده، مرج القلعه نام داشته است.

احمدابن ابي يعقوب،مؤلف كتاب البلدان،ازمرج القلعه نيزنام برده،مي نويسد:

((شهرحلوان،شهري باشكوه وبزرگ واهل آن مردمي بهم آميخته ازعرب وعجم ازپارسيان وكردهايند... وازشهرحلوان به مرغزارمعروف به مرج القلعه كه ستوران خلفادرچراگاههاي همين محل مي چرخند،واز مرج القلعه به زبيديه وسپس ازآنجابه شهركرمانشاه روند...))

درسال1345خورشيدي،سنگ نبشته اي به خط ميخي بابلي درشمال سرپل ذهاب دردامنةكوهي پيداشدكه به وسيلةادارةكل فرهنگ وهنركرمانشاهان به تهران فرستاده شده است.كشف اين سنگ نبشته درمحل يادشده كه درهزارة2ق.م.تحت تسلط پادشاهان كاسي بابل قرارداشته است،ازاين نظركه ارتباط بابل رابااين ناحيه تاحدي روشن مي سازد،اهميت ويژه اي دارد.مطالعاتي برروي اين سنگ نبشته به وسيلةمهندس علي حاكمي بشرح زيربه عمل آمده است.شكل ظاهري سنگ نبشتةمزبورنامنظم وچهارپهلووقسمت بالاي آن ازپايين باريك تراست.جنس  آن آهكي وازسنگهاي رودخانه اي ياآب شست انتخاب شده است.ابعادآن36*60سانتيمتربوده و قسمتهاي ناهموارآن رااندكي صاف كرده اندتابراي نقرنقوش وكتيبةموردنظرآماده شود.اين  سنگ نبشته همانندديگركتيبه هاي نظيرخودكه درشوش وبين النهرين به دست آمده است به اصطلاح قديمي ((كودورو))معروف است

این دیار همواره موطن نام‌آورانی در زمینه علم و دانش بوده که در زیر به تنی چند از آنها اشاره می‌کنیم:
1- احمدبن علی بدران بن ابوبکر حلوانی: او از علمای بزرگ اهل سنت در سده‌ی پنجم هجری قمری بوده که در حلوان بدنیا آمده و در زمینه علم و دانش در روزگارخود از شهرت خاصی برخوردار بوده است.
2- یحیی بن علی بن بزار ابو سعید حلوانی: وی از ائمه و اصحاب امام شافعی بود که در اواخر قرن پنجم هجری قمری در حلوان بدنیا آمد و بیار مورد احترام بود و در زمینه مسائل دینی و عرفانی صاحب نظر بود.
3- احمدبن محمدعاصم حلوانی: از عالمان قرن چهارم و پنجم هجری قمری بوده است و در حلوان بدنیا آمده است.
4- ابوسهل حلوانی: عالم قرن چهارم و پنجم هجری قمری بوده و از دانشمندان معروف روزگار خود که در حلوان چشم به جهان گشود.
5- حسام‌الدوله فارس بن ابی‌الفتح بوالشکوک حلوانی: از امیران و عالمان قرن چهارم و پنجم هجری قمری بوده که از امرای معروف کرد در روزگار خود بوده است.
6- ابو المقاتل نصر حلوانی: یکی از شاعران برجسته و دانشمندان بزرگ و نام‌آور قرن سوم و چهارم هجری قمری است. قدما اشعار ابوالمقاتل را منسجم، پرصلابت و برخوردار از روحی لطیف و بهره‌مند از زبانی زیبا و سرشار از ترکیباتی بکر صور خیال دانسته‌اند.
7- خانای قبادی: خانای قبادی از طایفه پاشایان باجلان و نواده‌ی قباد بیگ بن عمر بیگ حاکم دره‌تنگ سرپل زهاب است.خانا از شعرای برجسته‌ی کردی‌گویی است. در حدیقه سلطانی چنین آمده است: منظومه خسرو شیرین او از شاهکارهای ادبیات کردی است و تاکنون هیچ کدام از شعرای داستان‌سرای کرد بر وی تفوق نیافته‌اند، وی اطلاعات کافی در امور فلسفی، فقهی، ادبی و عرفانی داشته است.
8- مفتی زه‌هاوی: فیضی زه‌هاوی معروف به «مفتی زه‌هاوی» در سال 1208ه.ق در سرپل زهاب متولد شد و بعد از سالها زندگی در این شهر به اتفاق خانواده راهی بغداد گردید و در همان دیار مقیم گشت. او پس از اندکی به عنوان «مفتی بزرگ بغداد» برگزیده شد و سالهای زیادی این مسئولیت راعهده‌دار شد.
فیضی مردی فقیه، فاضل، حکیم و عارف بود و در انواع شعر متبحر و به چهار زبان کردی، فارسی، عربی و ترکی شعر می‌سروده است. وی معتقد بوده که هرکدام از شاگردان برای او به منزله‌ی تألیفی هستند.
9- جمیل صدقی زه‌هاوی: در سال 1320ه.ق در دشت زهاب به دنیا آمد وی فرزند محمد فیضی زه‌هاوی است. او همچون پدر پس از سالها زندگی در این شهر راهی بغداد می‌شود. صدقی از دوستان نزدیک ملک‌الشعرای بهار است. بهار در رثای وی مرثیه بلند سروده است. جمیل زه‌هاوی هم شاعری توانا و هم ادیبی بزرگ در زمینه ادبیات فارسی و عربی بود به طوریکه هر اثر تحقیقی که در باره ادبیات عرب انجام شود لاجرم باید از اشعار و آثار وی نیز نام برد.

قبرستانی از صدر اسلام با تعدادی آرامگاه به سبک چهارطاقی‌های دوره ساسانی وجود دارد. در میان این قبور، بنای عظیمی دیده می‌شود که در میان اهالی محل از احترام خاصی برخوردار است. این آرامگاه چهارضلعی است و بر فراز آن گنبدی مخروطی شکل قرار دارد. در جنوب این آرامگاه بنای دیگری شبیه به آن ولی در ابعاد کوچکتر ساخته شده است و در داخل آن چند سنگ قبر به چشم می‌خورد. این دو آرامگاه با لاشه سنگ و ملاط گچ ساخته شده و سطوح بیرونی و داخل آنها با ملاط گچ‌اندود شده است.
ابودجانه یکی از یاران باوفای پیامبر (ص) بود. در جنگ احد هنگامی که مشرکان نیروهای اسلام را شکست دادند، ابودجانه همراه با دیگر یاران آن بزرگوار در کنار پیغمبر باقی ماند و از آن حضرت مردانه دفاع کرد

اثر تاریخی نقاره كوب:

آثارنقاره كوب درروستاي نقاره كوب در4كيلومتري روستاي سراب قلعه شاهين قراردارد.اين آثاربقاياي دوعمارت مربع وهشت ضلعي منظم بوده كه درگورستان روستاواقع اند.بناي عمارت به ابعاد36/3*36/3 متروديوارش باضخامت56سانتي مترازقلوه سنگ وملاط پي ريزي شده است.درشمال به فاصلة80/19متر،بقاياي بناي هشت ضلعي وجودداردكه قطرآن50/3متراست.درشرق روستاي نقاره كوب،تپه اي دردنبالةرشته كوهي كه مردم محل به آن گريه سيه گويندقراردارد.ارتفاع آن80مترمي باشدكه برروي آن بقاياي برجي ديده مي شودكه بازدرمحل به آن نقاره كوب گويند.ساكنان محل براين باورندكه دراينجاطبل نوازان هنگاميكه شاهين،سردارخسرودوم،درقلعةخودمستقرمي شده است طبل مي نواختند.موقعيت اين بنانسبت به ابنيةزيجگةسراب،قلعه شاهين،زيج منيژه وقلعةمنيژه تقريباًدريك امتداداست.ازاين رومي توان گفت كه برج نقاره كوب شايدبرج ديده باني بوده است.   

بنای قلعه شاهين:

بنای قلعةشاهين درروستاي سراب قلعه شاهين درراه فرعي منشعب ازجادةاصلي كرمانشاه-قصرشيرين كه ازكل داودمي گذردپس از18كيلومترقراردارد،آثاراين قلعةعظيم،به طرف خط الرأس ارتفاعات اين ناحيه ادامه دارد.دراين محل صخره اي به طوب حدود150متروعرض80-10متروجوددارد.ارتفاع صخره دركمترين نقطه 10مترودربلندترين نقطه بيش از100متراست.بقاياي آثارقلعةنزديك اين صخره هنوز مشاهده مي شود.درقسمتهاي اول قلعه،ملاط معمول زمان ساساني وجودندارد.ولي درنزديكي صخره وروي آن،آثارملاط ساساني ديده مي شود.دركنارصخره چهارپلةسنگي وجودداردكه راه بالارفتن به صخره است.بالاي پله ها،آتشداني به قطر28سانتي مترموجوداست.

گوردخمه برد عاشقان:

 اين گوردخمه در روستاي مله ديزگه از توابع دهستان ذهاب در دامنه كوهي به فاصله 2 كيلومتري از روستا قرار گرفته است . اين گوردخمه نيز همانند گوردخمه سان رستم در داخل قلعه سنگ بزرگي به شكل مكعب مستطيل به طول 40/5 متر و عرض 40/4 متر و به ارتفاع 50/2 متر ايجاد شده است . اين گوردخمه نيز داراي اتاقي است كه در داخل سنگ كنده شده است . اين اتاق به طول 46/1 و عرض 05/1 سانتي متر مي باشد . اگر چه زماني اين گوردخمه را نيز همانند ساير گوردخمه به دوره ماد نسبت مي دانند ولي امروزه آن را متعلق به دوره ساساني مي دانند .

مقبره حمزه قادری:

این مقبره در سر پل ذهاب و بر سر راهی که به «مله دیزکه» منتهی می شود، قرار دارد. این مقبره در داخل آتشکده ای از دوره ساسانی قرار دارد و به وسیله لاشه سنگ و ملات گچ ساخته شده است. وجود این مقبره موجب شده که بقایای آتشکده ساسانی تاکنون سالم بماند. اهالی محل متعقدند که این آتشکده مقبره حمزه قاری است و برای آن احترام خاصی قایلند.

تاریخچه دو میدانی شهرستان سرپلذهاب :

 از ورزشکاران مطرح این رشته اقای علیجان ویسی است ( ایشان اولین کارشناس تربیت بدنی

 سرپلذهاب است و در رشته های کشتی و هاکی نیز دارای تجربیات خاصی است و یکی از

 کسانی است که در بسط و توسعه ورزش شهرستان  نقش ارزنده ای دارد) از دیگر ورزشکاران

 این رشته ورزشی میتوان به اقایان: بهروز چقاکبودی ، کیانوش محمدی و....نام برد

تاریخچه هاکی شهرستان سرپلذهاب :

ورزش هاکی رسمآ توسط آقای علیجان ویسی در سرپلذهاب گسترش یافت و چند سال

 گذشته در سطح استان و کشور دارای حضور های موفقی بوده است بطوریکه تاکنون چند

 نفر از هاکی بازان شهر به تیم ملی دعوت شده اند و مربی هاکی که در حال حاضر اقای

 شاپور سلیمی میباشد ایشان به تیم ملی دعوت شد و به مدت دو سال عضو تیم ملی بود

 و اکنون هم به عنوان سرمربی تیم جوانان استان و شهرستان سرپلذهاب است . از دیگر

 ورزشکاران این رشته میتوان به اقایان : منصور هدایت ، رضا فتاحی ، پرویز دولت پرست ،

 اسلام محمدی ، مهدی کاراندیش ، مهدی مرادی ، یوسف مرادی ، رشید مرادی ، سعید

 رستمیان ، بهرام نظری ، سامان رستمی ، فرزاد اعظمی ، فردین پیری ، پیمان احمدی ،

 داریوش مرادی مطلق و..... اشاره نمود .

رود الوند از ميانه شهر سرپل ذهاب گذشته و از غرب به سمت قصرشيرين جاري مي گردد و از کناره شرقي رشته کوههاي "بازي دراز" گذشته و به مرکز شهر قصرشيرين مي رسد. اين رودخانه پس از گذر از ريجاب وارد تنگ پيران در نزديکي قريه پيران و سپس به جلگه اي در پايين روستاي "بان زرده" وارد مي شود. طول رودخانه الوند از اين سرچشمه تا آبريزگاه دجله 280 کيلومتر و ارتفاع آن ازسرچشمه به يک هزار و500 متر مي رسد.

 گوردخمه ديره :

    اين گوردخمه در فاصله 24 كيلومتري جاده سرپل ذهاب به طرف ديره در نزديكي روستاي گلين قرار دارد . اهالي روستا اين گوردخمه را به نام فراي كن يا تاق فرهاد يا اتاق فرهاد مي شناسند . گوردخمه مورد بحث به طول 50/6 متر ، عمق 20/3 متر و ارتفاع 15/2 متر مي باشد . در انتهاي دخمه دو پله به طول 35/1 متر ايجاد شده است . همچنين در ديوار جنوبي اين دخمه صفحه اي به ابعاد 34/1*60/1 متر جهت ايجاد نقشي تراشيده شده است .

تاریخچه کشتی سرپلذهاب:

کشتی یکی از رشته های قدیمی و پر طرفدار در شهرستان سرپلذهاب است که سالها پیش از

انقلاب در سالن کشتی تربیت بدنی سرپلذهاب دنبال می شد و قهرمانان و پهلوانان زیادی را هم

 به جامعه کشتی معرفی کرد. سابقه این رشته ورزشی به سال ۱۳۴۵بر میگردد که شخصی بنام

آقای سید اصغر ترابی اهل زنجان که بصورت سپاه دانش در سرپلذهاب مشغول تدریس بود و در

رشته کشتی دارای تجربه نیز بود باعث تشویق جوانان شهرستان سرپلذهاب به این رشته شد .

از اولین کسانی که به این رشته روی آوردند می توان به اقایان :

 صید علی فتاحی ، احمد بانیارانی ،کرمعلی فرمانی ، علیمراد اسماعیلی ، علیمراد غلامی ،

حسن سلیمانی ،علی رضا بشیری ، حاتم بشیری و..... اشاره کرد .

 و سپس بعد از آن دوره مربیانی ازجمله محمد باقری ،محمد توسلی نیا ، حبیب ملکشاهی و

علی میر کرمی کشتی سرپلذهاب را تا سال ۱۳۵۷ هدایت کردند .

از دیگر کشتی گیران مطرح سرپلذهاب که عناوین قهرمانی کشور واستان را به دست آورده

 اند و سالهاست که در این رشته ورزشی به فعالیت مشغولند که میتوان از آقایان :

مراد مرادی ، رشید سلطانی ، صید علی فتاحی ، خیرالله فتاحی ، غلامعلی فتاحی ،

 حبیب ملکشاهی ، قدرت الله جمشید زاده ، احمد بانیارانی ، رستم محمدی ، محمود کرمی ،

 سید رضا موسوی ، حیدر حاتمی ، عزیز حاتمی ، غلام رد ، عبدالحسین رخصی ،

 محسن رخصی ، کیومرث حیاتی ، رشید باباخانی ، علیجان ویسی ، رستم فرجی  ،  

محمود شکربیگی ، عزت الله رحیمی ، احمد کنعانی ، قاسم نامداری ،منصور قیطاسی ،

شهید اسکندر باقری ، فریدون شکربیگی ، باباخان حاتمی ، خیدان حاتمی ، حمید رضا حاتمی ،

 مظفر حیدری ،  امجد کمری ، عزیز رستمیان ، بهمن اسدپور ، نعمت مرادی ، عزت کارگر ،

عبدالله مرادی ، سعید عبدی ، نصرت الله صادقی ، علیرضا شکربیگی ، عبدالله شکربیگی ،

علی میر شکربیگی ، نبی عباسی ، رشید سلطانی ، سیامک صیادی ، قدرت صادقی ،

 روح الله عباسیان ، نعمت حسینی ، علی احمد رضایی ، محمد صادقی ، حشمت احمدی ،

 علی مرادی ، عزت الله محمودی ، هوشنگ والایی ، چنگیز عیده پور ، سعید سلیمی ، مسلم

 نظر ابادی ، احسان فتاحی ، نورالله اسدپور ، یوسف اسکندری ، فریبرز شاه ویسی ، مصطفی

 قلعه شاهینی ، مجتبی قلعه شاهینی ، حسن عباسیان ، شهریار عباسیان ، علی الفتی ،

حسن الفتی ، سیامک عزیزی ، سعید عبدی ، مسعود سلطانی ، مهرداد امینی ، حجت الله

 داستان ، فتح الله داستان ، نعمت حسینی ، عمران صفری ، قهرمان صفری ، اصغر میرزایی ،

 جلیل الیاسی ،علی بخش رسولی ، مهدی چراغی ، آزاد نوروزی ، عبدالله مرادی ، اردشیر

 مرادی  ، کیوان قلخانی ، ایمان احمدی ، حمید رضا مالکی ، شهریار مرادی ، علیرضا محمودی

 ، مظفر اسد پور ، عزیز حسینی ، جهانشاه چراغی ، سیامک رسولی ، جلال شکربیگی ،

مرحوم مصطفی شکربیگی ، فرهاد مرادی ، بهزاد نوروزی ، علی غلامی ، نظام خانی ،

خیرالله محمدی و ....... اشاره کرد

اعضای هیات کشتی شهرستان را جهت آشنایی دوستداران کشتی  معرفی می کنم

 آقای علیرضا شکربیگی      رئیس هیت کشتی

 آقای نعمت مرادی               نایب رئیس

 آقای علی مرادی               دبیر هیت کشتی

 آقای حاج احمد محمد پور       خزانه درا

 آقای عزیز رستمیان            مسئول کمیته انضباطی

 در حال حاضر آقای علیرضا شکربیگی رئیس هیت کشتی سرپلذهاب می باشد .

بعد از ظهر دوم مهرماه ۱۳۵۹ تانك هاي لشكر ۶ زرهي عراق وارد سرپل ذهاب شدند، بجز شهر، ارتفاعات كوره موش، بنه دستك و قراوينه نيز در اشغال عراقي ها بود، اين ارتفاعات كه در ضلع شمال غربي و غرب سرپل ذهاب قرار دارند از اهميت سوق الجيشي بالايي برخوردار است.
    «در روز ۲۴ مردادماه ۱۳۵۹ فرماندهان ارشد عملياتي ارتش و سپاه در منطقه غرب و شمال غرب كشور در اتاق لشكر ۸۱ زرهي كرمانشاه جلسه بسيار مهمي با بني صدر و مشاوران نظامي او داشتند. حضور امير سرتيپ قاسم علي ظهيرنژاد، فرمانده نيروي زميني ارتش، برادر مرتضي رضايي، فرمانده وقت سپاه، ابوشريف، سرهنگ صياد شيرازي، برادر محمد بروجردي، ناصر كاظمي، فرمانده سپاه پاوه، احمد متوسليان، فرمانده سپاه مريوان و آقاي آذربان، فرمانده سپاه قصر شيرين را در آن جمع به ياد مي آورم. ابتدا آقايان بروجردي و آذربان به تفصيل از تحركات گسترده سپاه دوم ارتش عراق در امتداد نوار مرزي و گلوله باران مستمر پاسگاه هاي مرزي ما توسط دشمن صحبت كردند. بني صدر و همراهان او اصلاً اين گزارش ها را جدي نگرفتند. مدام به همديگر نگاه مي كردند و پوزخند مي زدند. حتي يادم هست خودم به بني صدر درباره وضعيت بحراني منطقه سرپل ذهاب گزارش مفصلي دادم. به او گفتم آقاي رئيس جمهور در نوار مرزي يك پاسگاه به اسم «تيله كوه» ما داريم يكي هم عراقي ها، سپاه دوم ارتش بعث در پايگاه «تيله كوه» عراق حدود ۱۵۰ دستگاه تانك را جلو كشيده اند و رو به سمت شمال دشت ذهاب آنها را آرايش داده اند ما حتي از دور با دوربين تك تك آنها را شمرده ايم. قشنگ يادم هست دور و بري هاي بني صدر گفتند نه آقا! آنها تانك واقعي نيستند، ماكت تانك اند! مي خنديدند و مي گفتند ماكت هستند» سرپل ذهاب در طول جنگ بیش از 50 بار هدف آتش توپخانه و بمباران هواپیماهای ارتش عراق قرار گرفت و 112 تن شهید و 369 تن مجروح تقدیم انقلاب اسلامی کرد. در اثر جنگ تحميلي 6500 واحد شهري 212 روستا با 8000 واحد روستائي تخريب و با 7976 فقره خسارت كشاورزي وارد شد.

روزهاي نخستين جنگ در سرپل:
    شهرستان سرپل ذهاب با مساحتي بالغ بر ۱۲۷۱ كيلومتر مربع در غرب كشور و منتهي اليه شيب ارتفاعات زاگرس بر سر راه بين المللي تهران - بغداد موسوم به جاده كربلاواقع شده است. سرپل ذهاب با قدمتي بالغ بر ۲۸۰۰ سال با فاصله ۶۶۵ كيلومتري از تهران، از شهرستان هاي مرزي باستاني و زرخير كرمانشاه است. پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي، شهرستان سرپل ذهاب يكي از قربانيان آشوب ضد انقلاب بود. توزيع سلاح بين عشاير و عناصر ضد انقلاب، مين گذاري در جاده ها، بمبگذاري در معابر عمومي و نا امن كردن جاده هاي مواصلاتي شهر براي ستون هاي نظامي از جمله آشوب هاي اين منطقه بود. لشكر ۶ زرهي عراق پس از قصر شيرين به سرپل ذهاب آمدند و نيروهاي مدافع اسلام در ۳ گروه با نام هاي گردان مالك اشتر از تيپ يكم لشكر ۸۱ زرهي كرمانشاه، نيروهاي عشاير بومي و سپاه استان همدان از جمله موانع بودند. يكم و دوم مهرماه روزهاي سختي براي سرپل ذهاب بود. شهر تقريباً خالي از سكنه شده بود و گلوله باران آتشبارهاي عراقي تمام امكانات شهري را از بين برده بود. صبح روز بعد عراقي ها در هفت كيلومتري سرپل ذهاب بودند و بعد از ظهر پشت دروازه هاي شهر. سرهنگ بهروز ناصحي نژاد از آن روزها روايت مي كند: «مطلبي كه همه را آزار مي داد، اين بود كه شايع شده بود سرپل ذهاب در حال سقوط است و پادگان ابوذر هم در خطر سقوط قرار دارد. اطلاعاتي كه من داشتم، در اين حد بود كه تعدادي از هلي كوپترهاي ما در پادگان سرپل بودند، ولي نمي دانستم آنها با دشمن نبرد كرده اند يا نه. پس از چند دقيقه كه به اندازه يك سال گذشت، فرمانده گردان دستور فرمانده پايگاه مبني بر اعزام يك تيم آتش به سرپل ابلاغ نمود.»
سوم مهرماه ۱۳۵۹:
    سرپل ذهاب در اشغال بيگانه بود. حسين همداني فرمانده نيروهاي اعزامي سپاه همدان مي گويد: ما خيلي محتاط و آرام آرام خودمان را تا نزديكي شهر سرپل ذهاب جلو كشيديم، ابتدا خيال كرديم كل شهر به دست دشمن افتاده. در مدخل شهر سرپل ذهاب ميداني وجود داشت. بعد از گذر از آن ميدان، انباري متعلق به كارخانه نوشابه سازي قرار گرفته بود و درست روبه روي آن انبار، ساختمان يك مدرسه واقع شده بود. ما رفتيم در اطراف آن انبار نوشابه مستقر شديم، چون متوجه شديم كه در حوالي آن دشمن حضور ندارد. پس از استقرار چند نفر به شهر رفته و گشتي در آن زدند.
    آن روزها پنج - شش نفر از خلبان هاي زبده هوانيروز در پادگان ابوذر مستقر بودند كه فرماندهي واحدشان را علي اكبر قربان شيرودي و احمد كشوري به عهده داشتند. به محض اين كه ما اطلاعات خودمان درباره وضعيت شهر و نحوه استقرار تانك هاي دشمن را به او داديم، يك جلسه توجيهي چند دقيقه اي با رفقايش گذاشت و با سه فروند كبري به سمت تانك هاي عراقي رفت. تانك ها عقب نشيني كردند به سه راهي قره بلاغ و تپه كوره موش.
    يك ستون مكانيزه دشمن، شامل ۳۰ دستگاه نفربر زرهي و خودرو هم كه داشتند با آن تانك فرار مي كردند توسط شيرودي و خلبانان آن دو فروند كبري مورد هدف قرار گرفتند.
    روزنامه كيهان روز ۳ مهر ۵۹ نوشت: «قواي ايران مزدوران عراقي را در مرزهاي سرپل ذهاب محاصره كرد. مقاومت دليرانه نيروهاي ايران در سرپل ذهاب و قصر شيرين ادامه دارد. مواضع از دست رفته يكي پس از ديگري به تصرف در مي آيد. مهاجمان عراقي ۲۰ تانك و ۵ خودرو نظامي را در سرپل ذهاب از دست دادند.» با روشن شدن هوا در روز سوم مهر ده ها تانك براي بازپس گيري منطقه مي آيند. در اين ميان به بدنه رزمندگان اسلامي افرادي اضافه مي شوند كه روحيه رزمندگان را ارتقا مي دهند. رادمرداني چون اصغر وصالي، علي موحد دانش، غلامعلي پيچك. از طرف ديگر فرماندهان بلندپايه ارتش عراق كه گذشتن از سرپل ذهاب را يك هدف استراتژيك مي دانستند، براي محاصره شهر ارتفاعات «بازي دراز» را تصرف كردند.
شهادت علي اكبر شيرودي:
    حضور نيروهاي عراقي بر روي ارتفاعات «بازي دراز» يك تهديد هميشگي بود. در روز يكم ارديبهشت ماه ۱۳۶۰ عمليات دوم بازي دراز با هماهنگي ارتش و سپاه به اجرا درآمد. در اين عمليات كه تا روز نهم ارديبهشت ادامه يافت، نيروهاي تحت فرماندهي عليرضا موحد دانش و سرگرد حسين اديبان حماسه آفريدند، به گونه اي كه شهيد بهشتي در بازديد از منطقه عملياتي گفت: به عرفا بگوييد عرفان، خانقاهش «بازي دراز» است.
    در اين عمليات اتفاق حزن انگيزي افتاد. سرگرد حسين اديبان و عقاب تيزپرواز آسمان غرب علي اكبر قربان شيرودي به لقاء الله پيوستند. چهار ماه بعد در تاريخ ۱۱ شهريور سال ۶۰ عمليات دوم بازي دراز آغاز شد و بالاخره عمليات مطلع الفجر در بيستم آذرماه ۶۰ در غرب سرپل ذهاب صورت گرفت. در اين عمليات كه ۱۷ روز طول كشيد، غلامعلي پيچك فرمانده واحد عمليات غرب كشور هم به شهادت رسيد. شهيد شيرودي جمله معروفي دارد كه خوب است اينجا هم ثبت شود: در اين جنگ ايمان و اعتقاد به خدا و حضرت مهدي (عج) مي جنگد نه تخصص

منافقين و سرپل ذهاب:
    تا سال ها سرپل تقريباً آرام بود تا اين كه روز سوم مردادماه سال ۶۷ فرماندهان عراقي و منافقين وارد سرپل ذهاب شدند و بلافاصله واحدهاي پياده مكانيزه منافقين از تنگه «كل داوود» در نزديكي سرپل حركت خود را آغاز كردند. به اعتراف كارشناسان نظامي آتشي كه آن بعد از ظهر روي گردنه پاتاق مي ريخت، بي سابقه بود.
    در همان روزها عمليات مرصاد شروع شد. دلاورمردان ايران در تنگه چهارزبر جاده اسلام آباد - كرمانشاه به صفوف منافقين زدند. منافقين در آن شرايط حتي نتوانستند آرايش نظامي شان را حفظ كنند. حالاتنگه پاتاق سرزمين انتقام بود. بلندي هاي پاتاق كه چند روز قبل بر جنازه پاك شهدا مي گريست، حالابه عقوبت الهي شادمان است. لشكر شكست خورده منافقين در حالي به پاتاق رسيد كه شيربچه هاي خميني (ره) از ساعت ها قبل انتظارشان را مي كشيدند. اگر تنگه پاتاق به احترام پيكرهاي پاك شهدا «دروازه شهادت» لقب گرفت، در آن روز دروازه مرگ منافقين بود. سرانجام روز دهم مرداد پس از شكست سنگين منافقين، عراق تحت تاثير شكست هايش در جبهه جنوبي و فروپاشي سازمان رزمي منافقين قطعنامه ۵۹۸ را پذيرفت.

سكوهاي تانك :

اين سكوها از مسير كرند به سرپل ذهاب ،قصرشيرين و گيلانغرب احداث شده و تانك هاي منهدم شده ، برروي آن ها قرار گرفته است .

دروازه ي شهادت :

 (تنگه ي پاتاق، مدخل ورودي دشت سرپل ذهاب )؛ نقطه ي پدافندي مهم بين ارتفاعات دالاهو و نوح . در اين مكان رزمندگان اسلام در برابر حمله ي منافقين به دفاع پرداختند. 

پادگان ابوذر:

 (ضلع شرقي دشت سرپل ذهاب )؛ محل استقرار رزمندگان اسلام در طي جنگ تحميلي و نقطه مقاومت در برابرتجاوز دشمن . 

پادگان ابوذر - سرپلذهاب

پادگان ابوذر - سرپلذهاب

پادگان ابوذر - سرپلذهاب

بمباران هوایی - سرپلذهاب

این یک بخش خیلی خیلی کوتاه در مورد جنگ تحمیلی و تاثیر شهرستان سرپلذهاب در جنگ تحمیلی است که واقعا در شان رشادت و دلاوری مردم این شهرستان نیست ، اگر بخواهم این بخش را کامل کنم شاید چند سالی طول بکشد

قلعه یزد گرد

پس از ديدن آرامگاه بابايادگار در منطقه ريجاب، به سراغ قلعه يزدگرد ميرويم.  از آرامگاه بابايادگار تا قلعه يزدگرد چيزي حدود 2 ساعت كو‌ه‌پيمايي در ميان جنگل‌هاي بلوط بسيار لذت بخش است، جداي از سختي راه، زيبايي طبيعت در كوهستان‌هاي سرپلذهاب، هر انساني را به وجد مي‌آورد. بالاخره پس از گذشتن از دو كوه بر روي قله سومي كه بسيار مرتفع و مسلط به دشت ريجاب و روستاي زرده است، قلعه يزدگرد نمايان میشود.  قلعه‌اي از لحاظ استحكام در زمان خود يكي از دژهاي بي‌نظير و كاملاً مهندسي ساز در دوران خود با تجهيزاتي كه دشمنان در هيچ دوره‌اي از دوره‌هاي اشكانيان و ساسانيان نتوانستند به آن نفوذ كنند. اين قلعه، قلمرويي معادل 40 كيلومتر مربع وسعت دارد كه شامل 1. ديوار گچي به طول 5/2 كيلومتر، 2. آشپزخانه‌اي كه در پائين قلعه قرار دارد و اهالي اين منطقه بر اين باورند كه غذا در پائين قلعه پس از پخت دست به دست مي‌گشته و گرم به بالاي قلعه مي‌رسيده است.

تاریخچه فوتبال سرپلذهاب

ورزش فوتبال در سرپلذهاب در سال ۱۳۴۷ در زمین خاکی که در محله شاه عباسی

 (زمین دارائی قدیم )قرار داشت شکل گرفت و بصورت تیمهای محلی به

 رقابت می پرداختنددر سال ۱۳۵۲ تیم منتخب سرپلذهاب با حضور بازیکنانی چون

نعمت مرادی - حسن خسروی ، مراد خرم آبادی ، مرحوم یدالله قنبری ، عزت قنبری ،

منصور نظری ، کریم اختیاری ، شهرام سعادت ، غلامرضا امیدی ،

 عبدالرضا امیدی، حسین شهبازی ،اکبر قنبری ، کریم کرمی ،

 سیروس دباغپور ، محمود کشتکار ،مرادرستمی ، ناوخاص الماسی  ،

مرحوم حسین شهبازی ،مرحوم تیمور فاطمی و .....

 با مربیگری عباس بارانی تشکیل شد و بعد از چند سال بازیکنان دیگری چون

عـزیز حـاتمی ، اسد کشاورز ، احمد صحراکار ، حسن زارعی ، بهروز حیدری ،

 سیروس حیدری ، حسین قلخانی ، مرادمهدوی ، برزو کرمی ،

 فرامرزپیری مقدم ، احمد کارخانه ای  ، کرم کارخانه ای ،یدالله کشاورز ، محمود ا لفتی ،

 نصرت کارگر ،غلامرضا سهرابی ،جهانشاه فرمانی ، محمد سلیمانی ،

علی اشرف جلالوندی ، حمید رضا امیدی ، بهرام بادامی و ....

به این تیم پیوستند . با شروع جنگ تحمیلی تیم منتخب سرپل ذهاب در شهرهای

اسلام آباد و کرمانشاه به فعالیت پرداختند تعدادی از بازیکنان فوتبال

سرپلذهاب میتوان به :

 خـیدان حا تـمی  ، داراب حاتمی . باباخان حاتمی .حمید رضا حاتمی، حبیب تبریزی ،

سید جلال موسوی،اصغرمسکینی ، پرویز ظهرابی ، عباس چرخ انداز ، احمد نبی ئی ،

گودرزلطفی، احمد محمدی ، اکبر پاسیده ، عزت الله مرتضایی ، کوروش دارابی،

بهرام کرمی ،حسین قربانی ، سیروس پور کرمی ، ثمین نیکروش ،

کیوان احمدی ،  ایمان احمدی ،  فرمان احمدی، مرحوم نوروز فرجی، افشین کریمی ، قباد کریمی ،

یادگار رحمانی ،شهریار شکربیگی ،علیشاه شکربیگی ،مرحوم ايرج پروانه ، شادمان

شير محمدي ،شاپور صفري ،‌ رضا شهسواري ، شريف حاتم بيگي ، اشرف بزگدار ،

 حجت حسابي ، گودرز همداني، عادل جلالوندي ، بهزاد شريفيان  ، مهدی محمدی ،

سیروس کرمی ،کوروش کارگر ، محمدحسین قیطاسی ، پژمان گندمکار ،خلیل

پرنیان ،بابک اسدی ،علی قلخانی ،شهریار بالت ، مختار رحمانی ،

مهدی وفایی ، شهریارمرادبیگی  ،اقبال نوروزی، مصطفی رستمیان، مهدی نظری ،

 میر حسن دژ اهنگ ، یادگار رحمانی ،  مسعود فیلی ،  احمد مرادی ، امید بادبرین ،

 حسن کرمی ، مهران شهسواری ،  صالح نیک زاد ،  امین فرمانی ،  ثمین فرمانی ، 

 مرحوم حسن اقا عباسی ،  حمید رضا سلیمان نژاد ،  بهمن فلاحی ،  فرهاد صفری ،

  علیخان و جبار مهکی ، مرتضی خدایی ، حمید نظر ابادی ، علیشاه یوسفی ، علی توانگر ،

 کریم سیمایی . سلیم سیمایی . فرزاد سیمایی،بهمن بوچانی ، علی حیدری ،  کامبیز

 رفتاری، میرزا ساروتی ، شهریار محمدی ، فرزاد کرمی ،  بهروز فرهودی ،  محمد خانوادگی ، 

 فریبرز صیدی ، هوشیار مراد بیگی ، غلامرضا جمشیدی ،  یداله رستمیان ،  حجت حسابی ،

 سید جبارعزیزی  ، کیومرث ابی ، غلامرضا ابی  ،  شهریار محمدی  ، علی شیر مرد  ، 

 حسن کرمی  ،فریبرز محنت فر  ، مجید پرون ،حیدر رضایی تبار  ،  سیف اله جمالی  ،

 خیراله محمدی  ، ایرج حقمرادی  ،مهدی وفایی  ، علی فتحی مهکی  ، عبدالرضا امانی  ،

 یوسف اسکندری  ، عزالدین نوروزی  ، رضا نوروزی ، بهرام احمدی  ، جعفر فاتح فر ،

 مرحوم ولی مبارکی  ، نوراله ریزوندی ، زیدان امیری ،علیرضاپورشرف،فریبرز زارعی،

احمدزرع،نظام امیری،علیشاه یوسفی ،رضا جمشیدی ،مهدی محمدی ،منوچهر چمنی فر،

 رئوف توانگر، شاپور مبارکی و.... اشاره کرد

همچنین  از داوران فوتبال این شهر می توان به :

حمید رضا حاتمی ،امین فرمانی ، سلمان بیاره ، اعظم امیری فرد ،  سید جبار عزیزی

،شهریار شکربیگی، احمد نبی ئی ، محمد نورائی ، ولی فتاحی فر  و..... اشاره کرد .

اعضای هیات فوتبال شهرستان را جهت آشنایی فوتبالدوستان معرفی می کنم

آقای حمید رضا حاتمی                      رئیس هیت فوتبال

آقای عزت الله قنبری            نایب رئیس ودبیرهیات

 آقای اقبال نورزی         مسئول کمیته اجرائی وکمیته فوتسال

 آقای اعظم امیری فر                مسئول کمیته داوران

 آقای فرمان احمدی       مسئول کمیته آموزش وخزانه دار

 آقای احمد نبی ئی                  مسئول کمیته پیشکسوتان

 آقای حسن الفتی                   مسئول کمیته انضباطی  

 آقای فرهاد محمدی    مسئول روابط عمومی ودبیر کمیته فوتسال

 خانم زهرا خسروی فر         نایب رئیس بانوان

در حال حاضر آقای حمید رضا حاتمی رئیس هیت فوتبال شهرستان سرپلذهاب می باشد

برگرفته از البوم حمید رضا سلیمان نژاد

 در پایین نقش برجسته آنوبانی نی، نقش برجسته یکی از حاکمان اشکانی سوار بر اسب دیده می شود. شاه اشکانی با بدنی نیم رخ و صورتی تمام رخ حجاری شده است. وی کلاهی شرابه دار بر سر دارد و گوشه های بلند آن بر روی شانه هایش افتاده است. پیِراهن او کوتاه - تا بالای ران – و شلوارش گشاد است. سوار با دست راست افسار اسب را گرفته است. در جلوی او مردی از بزرگان به حالت ایستاده، در حال اهدای گل به شاه، حجاری شده است. در گوشه چپ این نقش، کتیبه ای به خط پهلوی به این مضمون نوشته شده است: «این پیکر خودگودرزشاه بزرگ پسر گیو». همچنین در گوشه سمت راست این نق برجسته، کتیبه دیگری با مضمون «این پیکر خود S روان دژ دار حلوان» نقر شده است.

قلعه شكر بانو 

قلعه مريم يا شكر بانو در سرچشمه رودخانه قرع بلاغ در ارتفاع يك صد متري قرار دارد . اين بنا با لاشه سگ و ملات گچ ساخته شده است . اين قلعه را خسرو پرويز براي شكر بانو همسر خود ساخته است.

قلعه منیژه:

قلعه منیژه در 2 کیلو متری جاده سرپلذهاب – دیره و در خروجی شهر سرپلذهاب به طرف گیلانغرب واقع شده است وسط این قلعه اکنون زیر کشت است در ضلع جنوبی ان که تقریبا 80 متر از جاده دیره فاصله دارد بنایی دیده میشود که به معابد اتشگاهها شباهت دار . این بنا دارای اتاقی مربع شکل است که ظاهرآ محل اصلی اتشگاه بوده و به وسیله اتاقهای مستطیل شکل دیگر محصور شده است .اتاقهای مستطیل با تاق گهواره ای ساخته شده اند در جدار داخلی اتاقها گذشته از قلوه سنگ از اجرهای به ابعاد 7*38*38 سانتی متر استفاده شده که به شکل عمودی کنار هم تا ابتدای تاق قرار گرفته اند در مورد تاریخ این بنا به احتمال بسیار زیاد مربوط به دوره ساسانیان می باشد.

امام عباس (در عباس)

این مکان در دهستان پاطاق قرار دارد و راه ان از وسط روستای گاوچالی و فولادی پاطاق میگذرد در بین مردم دارای تقدس و احترام مذهبی خاصی است با نام در عباس و امام عباس معروف است در ان محل اطاقکی نیز وجود دارد ولی اثر از قبر و ارامگاه در ان نیست میحط ان نیز دارای طبیعتی بسیار زیبا و جنگلی جذاب است که تا اواخر اردیبهشت بسیار پر تردد می باشد این مکان یکی از جاذبه های طبیعی و توریستی شهرستان سرپلذهاب است

قلعه گبری (گوری):

در داخل شهر سرپلذهاب کنار رود الوند قلعه ای متعلق به ساسانیان وجود دارد که با توجه به گمانه زنی های که در مرداد سال 1368 توسط هیئت باستان شناسی از این محل به عمل امد مشخص گردید که شهر حلوان در این منطقه بوده و بر اثر زلزله در زیر خاک مدفون گردیده در این محل دیوارهای سنگی ساختمان و حمام کاملا مشخص است عده ای دیگر بنای این قلعه را متعلق به دوره اشکانیان میدانند و عقیده دارند این قلعه قبرستان اشکانیان بوده این قلعه از روبه روی حرم احمد ابن اسحاق تا پل خیابانی که نرسیده به محله کد خدا شکر به طرف قصرشیرین میرود امتداد دارد.

کاروانسرای سرپلذهاب :

در اسناد تاریخی مورخی و همچنین در سفر نامه های بعضی از صیاحان و جهانگردان و پادشاهان به وجود کاروانسراهای در سرپلذهاب اشاره شده که امروزی از مکان و باقیمانده ان خبری نیست اما با توجه به این اشارات احتمال وجود و کاروانسرا یکی در پایه گردنه پاطاق و یکی در داخل شهر سرپلذهاب امروزی بوده است سدید السلطنه مینابی بندرعباسی در سفرش به عتبات عالیات در سال 1314-1316 ه ق در سفرنامه اش ذکر میکند کاروانسرایی در سرپل ذهاب وجود و قورخانه محکمی دولت ایران بنا کرده است و چهار عراده توپ سوزنی و یک دست سرباز همیشه در انجا اساخلو میباشند ((اوژن اوبن)) سفیر فرانسه در ایران در کتاب ایران امروز در سال 1906 مینویسد : سرپلذهاب در دو سوی رودخانه ای قرار گرفته و بر روی ان یک پل قدیمی زده اند چادرها ، سیا پناهگاهایی  با پرچین حصیری ، کاروانسرای ایران ، چند زاعه گلی ، یک سرویتان ، جمعا 40 خانه مجموع موجودی سرپل از اثار ابادانی را تشکیل میداد . کاروانسرای شاه عباسی نیز بطور کلی ویران شده و مکان ان به مدرسه ای تبدیل شده که در ابتدای محله شاه عباسی وجود دارد در مورد کاروانسرای پاطاق هم ناصرالدین شاه در خاطراتش در حین سفر به کربلا به ان اشاره کرده و اورده رسیدیم به ابادی و ده و کاروانسرای میان طاق که بنای کارونسرا از محمد علی میرزای مرحوم است خانوار به قدر شش خانه اینجا هست.

روستاهای سرپلذهاب

دهستان حومه :

قره بلاغ اعظم – شهرک زراعی قرع بلاغ – قره بلاغ شیخمراد – قراویز – بابا اسکندر – هنیدر ابراهیم خان – هنیدر مفروضه – ریخک علیا – ریخک سفلی – جوب خاتون (خاتونه) – اب باریک – زیلوه – زرین جو – سرابگرم – میان میل – زعفران – پاونار – عسکر خانی – بازگیر – کلینه قنبر – مجید قلعه پرور – زرین جوب – سرابله – کلاشی دارویس – مجتمع دستک – دستک سفلی – گلم کبود علیا و سفلی – میرمیرو – حواس احمدی – مله کبود – شمشیره داره رشید – میانکل – رشید عباس – بریموند – قله رشید اقا – پس پس – دماغ سفید – دول الیاس – زله رش – ناوه فره – سلمان تپه – قورچی باشی - کانی عزیز – پیران – کوئیک حاجی شکر

دهستان بشیوه و پاطاق :

پاطاق – رفیع – فولادی و گاوچالی – کوهالی – کوسه ها – محمد علی قرگه – بزره لک – مهکی ناصر – حبیب وند – میان کبود قاسم – پنچستون – جلالوند سفلی – جلالوند علینا – بلوان – کلاهمال – ریزوند علی اکبر – رضا لک – ایینه – چالگه – پل ماهیت – ریزوند نجف – پله بید – مهکی امین

دهستان قلعه شاهین :

اسیاب قرمز – کل داوود – انزل – ترکویس – شیخ حسن – قلعه گلینه – داربلوط- دوارده امام – کاسرا – تنگ اسماعیل خان – لواسانی – داره کنار – کلاوه – سراب قلعه شاهین – نقاره کوب – گنجوره – سر باغ گلین – نجار گلین – امامیه سفلی – امامیه علیا – قلعه سفید علیا – قلعه سفید سفلی- دولنگان علیا - دولنگان سفلی – تپه عظیمه – دارتوت – عثمان – نودیه – مشکنار – مصطفی – قیطگ

دهستان دشت ذهاب :

کوئیک حسن – کوئیک مجید – کوئیک عزیز – کوئیک حاتمی – قلعه واری – قلعه بهادری – نو شیروان – الیاسی خلیفه حسن- الیاسی دو پائیزه – تپانی – بی بیانی – مله دیزگه – سراب ذهاب – کلاشی شاه طوطیا – قلخانچک شاه طوطیا – قلمه زهاب – تنگ حمام – بیشکان – تپه ماران – تپه داراب خان – برق و باران – برق و باران سفلی – طایشه ای – مجریلان – صالح کوچری- گوشکری نامدار – جابری – کلاره – نادری – اکبر اباد

دهستان پشت تنگ زهاب :

بزمیراباد – رمکی – حسن سلیمان – میولی شیر خان – میولی داراب – سرزل – دیوگه – کفرو سلمان – جوانمیری – دنگی علی بگ – بان اواره – دنگی عباس – سراواره والی نجفی – انجیر بان اواره – داره رش – ده سفید – بانی هوان – جنان – الیاسی احمد – الیاسی صالح مطاع – الیاسی بانی هوان – الیاسی باریکه ون – الیاسی کریم – الیاسی عبدالله – مر شاعر - مله رولان – پیر میکائیل – سسگخلوتی – طلسم شهباز – قالاو دره – کرکوله مراد علی – قلعه کوه خسرو – مله کرمینه – دول دراز مراد- گوره جوب رشید – گوری زرد الهی – قلعه گل علی اقا – ور زرد طهماسب – فرایشه الله نظر

برای دیدن این نقوش باید کمی تلاش کنید. از میان شهر باید بگذرید و از خیابانهای تو در تو و بدون اسم سراغ "میان کل" و یا در اصطلاح محلی "ناو کل" را بگیرید. البته تنگه بین این دو کوه از همه جای شهر کوچک سرپل ذهاب دیده می شود. رودخانه ای شهر نیز می تواند راهنمای خوبی باشد. برخلاف جهت رودخانه حرکت کنید تا به میان تنگه برسید. پیاده طی کردن این مسیر هم خالی از لطف نیست. شهر کوچک است و از مرکز شهر که به اسم "چهار راه احمد بن اسحاق" یا "چهار راه میر احمد" شناخته می شود تا کنار نقوش کمتر از یک ربع ساعت طول می کشد. برای دیدن نقوش سمت چپ، قسمت انتهایی کوه سمت چپ را دور زده و سعی کنید از همان پایین و روی جاده نقش را بیابید. دو نقش در دو طرف کوه و تقریبا به صورت قرینه نسبت به هم قرار گرفته اند

موقعیت سنگ برجسته آنوبانی نی و سنگ برجسته اشکانی

اين نقش برجسته تصويري از آنوباني‌ني‌، الهه "ني‌ني" و 9 اسير است. سطحي كه نقش بر آن حجاري شده به دو قسمت تقسيم شده در قسمت بالا و سمت چپ "آنوباني‌ني" كه پاي چپ خود را روي سينه اسيري نهاده ، قرار دارد. او در دست چپ كه روي سينه نهاده كمان و نيزه‌اي و در دست راست تبري دارد. نيم‌تنه شاه برهنه است و دامني از كمر تا زانو او را مي‌پوشاند. كمربندي با تزئين ويژه اين دامن را نگه ‌مي‌دارد. آنوباني‌ني كفش‌هاي بندي به پا دارد. در زير پاي چپ او اسيري قرار دارد كه يك حلقه بيني و دست راست او را به هم گره زده است. شست چپ پاي الهه ني‌ني از ميان اين حلقه رد شده‌است. الهه با پيراهني مطبق (طبقه‌طبقه) كه شانه راست او را نمي‌پوشاند در مقابل پادشاه ايستاده‌ و با دست راست حلقه‌اي را رو به شاه گرفته است. در دست چپ نيز نيزه‌اي فلزي دارد. اين نيزه از بيني دو اسير پشت سر او گذشته است. تمامي اسيران نقش آنانوباني‌ني برهنه هستند و تنها يكي از آن‌ها كلاه بر سر دارد. آرايش موي اين اسير با بقيه اسيران متفاوت است.
در زير پاي الهه و دو اسير پشت سر وي کتيبه اي به زبان اکدي بدین مضمون نوشته شده است:
“آنوباني ني پادشاه لولو بوم تصوير خويش و تصوير ني ني را بر کوه بادير نقش کرد. آن کس که اين لوح را محو کند به نفرين و لعنت آنو، آنونوم، بل، بليت، رامان، ايشتار، سين و شمش گرفتار باد و نسل او بر باد رواد”. به دليل شباهت زياد، بسياري اعتقاد دارند كه داريوش كتيبه بیستون را با الهام از آنوباني‌ني بر دل كوه بیستون حك كرد. هر دو نقش در يك شاهراه ارتباطي باستاني قرار دارند. اين شاهراه پس از گذر از بیستون،طاق گرا را پشت سر مي‌گذارد، ازسرپلذهاب محل نقش آنوباني‌ني مي‌گذرد و به بين‌النهرين مي‌پيوندد. همچنين در هر دو نقش پادشاهان فاتح تجسم شده‌اند و هر دو تير و كمان دارند. تعداد اسيران در هر دو نقش 9 نفر هستند. البته بعد‌ها آخرين پادشاه سكاها تصوير خود را روي كتيبه بيستون نقش مي‌كند.در هر دو نقش قد اسيران از قد پادشاهان كوتاهتر است. هر دو پادشاه پا روي سينه يكي از اسيران گذاشته‌اند. در هر دو نقش دست اسيران از پشت بسته شده و قدرت پادشاهان به توجه و توفيق خدايان بستگي دارد. در هر دو نقش الهه‌ها نقش نماينده خدا را دارند كه حلقه قدرت را به پادشاهان مي‌دهند. البته تفاوت هایی مابین این دو اثر نیز وجود دارد. برخلاف كتيبه بیستون، در نقش آنوباني‌ني از ملازمان خبري نيست. همچنين در كتيبه بیستون اسرا در يك صف قرار دارند اما در نقش برجسته پادشاه لولوبي‌ اسرا در دو صف نقش شده‌اند. در آنوباني‌ني همه اسرا برهنه‌اند اما در كتيبه بیستون همه لباس به تن دارند. در نقش آنوبانی نی، ايشتار اسرا و دشمنان پادشاه را خود به دست پادشاه مي‌دهد اما در بیستون فروهر هيچ نقشي ندارد و تنها در بالاي نقش حك شده است.
علاوه بر نقش ذکر شده، در سمت چپ رودخانه بر روی کوه دیگری در فاصله حدود 100 متری نقش دیگری وجود دارد که البته به دلیل شرایط نامساعد جوی برجستگی آن تا حد زیادی از بین رفته و در شرایط نوری خاص و با دقت فراوان می توان آنرا دید. این نقش نیز در ارتفاع و در نقطه ای صعب العبور قرار دارد. در اين نقش، تصوير دو نفر ديده مي شود. نفر سمت چپ مردي را با مشخصات آنوباني ني به حالت ايستاده و به صورت نيم رخ نشان مي دهد. وي کلاه نمدي بر سر، لباس کوتاه مطبقي بر تن، سلاحي در دست راست و کماني در دست چپ دارد و پاي چپ خود را بر روي سينه اسيري نهاده است. در مقابل او نيز رب النوعي به حالت ايستاده حجاري شده است. اين الهه نيز کلاه بزرگي بر سر و پيراهني تا مچ پا بر تن دارد. وي در حال اهداء حلقه سلطنتي به شخصيت مقابل خود است. در حدفاصل اين دو شخصيت، دايره اي نقش شده که در داخل آن ستاره اي چهار پر ديده مي شود.

مقبره بابایادگار:

بابایادگار در فاصله حدود 40 کیلومتری سرپلذهاب و بر امتداد جاده ریجاب قرار دارد. جاده ریجاب حدود 15 کلیلومتری جاده سرپل ذهاب به کرمانشاه جدا شده و به سمت دهستان های سرسبز و خوش آب و هوای ریجاب می رود. قسمتی از جاده مذکور آسفالته بوده و مابقی راهی نه چندان مناسب است. بابایادگار در آخرین نقطه از این جاده قرار دارد و برای رسیدن به مقبره و قسمت های تفریحی باید دقایقی پیاده راه را طی نمود. علاوه بر مقبره، درختان کهنسال و سر به فلک کشیده و چشمه های جوشان از جمله دیدنی های منطقه هستند. وزش یک نسیم خنک در گرمای طاقت فرسای سرپل ذهاب بهترین هدیه ای است که بابایادگار به میهمانان خود می تواند بدهد.

آبشار پیران( طبيعي ) :

این آبشار هم در نزدیکی سرپلذهاب واقع است و بعد از 9 کیلومتر رانندگی و حدود یک ربع پیاده روی به محدود زیبایی که آبشار نیز در آن واقع شده رسید .با توجه به اينكه با فاصله كم اين روستا با سرپلذهاب آب و هواي اين روستا با سرپلذهاب بسيار متفاوت است .

آستان مقدس احمد بن اسحاق:                                                           

یکی دیگر از آثار دیدنی سرپلذهاب، آستان مقدس احمد بن اسحاق است که تقریبا در مرکز شهر قرار دارد و مهمترین زیارتگاه این شهر به حساب می آید. ساختمان قدیمی این بنا در اثر جنگ ویران شد و هم اکنون بارگاهی باشکوه و متناسب با شخصیت آن بزرگوار برپا شده است.صحن زیبای حرم که در قسمت شرقی آن قرار دارد با درختان زیبای اکالیپتوس در اعیاد مذهبی به عنوان مصلی استفاده می شود. درقسمت دیگری از صحن و اطراف آن قبرستان شهر قرار دارد.
احمد بن اسحاق اشعری قمی، وکیل امام حسن عسکری علیه السلام در قم بود. مسجد امام حسن عسکری علیه السلام در قم (در چهار راه بازار) به دست ایشان و به امر حضرت ساخته شده است. او از جمله کسانی است که امام قائم (عج) را در طول حیات پدر بزرگوارشان ملاقات کرده است. شیخ طوسی می گوید: “در دوران نیابت نوّاب خاصّه، عدّه ای مورد اعتماد و اطمینان بودند، که از سوی حضرت به وسیله ی نوّاب توقیعاتی برای آنها صادر می شد، یکی از آنها “احمد بن اسحاق” است.

مسجد عبدالله بن عمر :

اين مسجد يكي از مساجد صدر اسلام است كه در روستاي شالان از توابع ريجاب واقع شده است . شالوده اين بنا بر روي بنايي قبل از اسلام ساخته شده است . پلان مسجد به شكل مستطيلي است كه طول آن 18 متر و به عرض آن 107 متر است . درداخل شبستان مسجد ، هشت ستون در دو رديف به موازات هم قرار دارند . اين ستون ها از نظر شكل دو نوع مي باشند . چهار ستون چهار ضلعي به ابعاد 75*75 سانتي متر كه تا سقف به يك اندازه هستند و چهار ستون ديگر كه در يك امتداد قرار دارند ، هر يك از سه بخش تشكيل شده اند . بخش نخست كه از كف مسجد تا 30 سانتي متر شروع مي شود و به صورت چهارگوش مي باشد پس از آن تا ارتفاع 20/2 متري به شكل استوانه أي در آمده و در بخش سوم ساقه ستون مجدداً به شكل چهارضلعي ديده مي شود . در بالاي اين دو رديف ستون دو الوار تراشيده شده ضخيم انداخته اند و سپس تيرهاي افقي مسجدي روي آن دو قرار داده اند .محراب مسجد برخلاف ساير مساجد اسلامي از ديوار جنوبي بيرون نيامده بلكه به وسيله گچبري به ديوار مسجد اضافه شده است . منبر مسجد پشت به محراب ساخته شده و مصالح آن سنگ و گچ مي باشد . اين منبر داراي پنج پله است .منار مسجد مدت ها بعد از ايجاد بنا ، در قسمت جنوب غربي پشت بام ساخته شده است . راه ورودي به مناره هم از پشت بام مسجد است . اين منار داراي 21 پله مثلثي شكل است . در بالاي آن نيز گنبدي مخروطي قرار دارد . مدخل مناره داراي تاق گهواره اي شكل بوده و نماي خارجي آن در قسمت فوقاني با چوب و گچ تزئين شده است .منار مسجد مدت ها بعد از ايجاد بنا ، در قسمت جنوب غربي پشت بام ساخته شده است . راه ورودي به مناره هم از پشت بام مسجد است . اين منار داراي 21 پله مثلثي شكل است . در بالاي آن نيز گنبدي مخروطي قرار دارد . مدخل مناره داراي تاق گهواره اي شكل بوده و نماي خارجي آن در قسمت فوقاني با چوب و گچ تزئين شده است .

دکان داود :

اين گوردخمه در سه كيلومتري جنوب شرقي سرپلذهاب در ابتداي جاده انزل و در فاصله حدود 100 متری از جاده اصلی کرمانشاه به سرپلذهاب واقع شده كه در ميان اهالي محل به كل داوود (کل داو) و دكان داوود شهرت يافته است. از مكان هايي است كه نزد طوايف اهل حق متبرك بوده و در بعضي از اوقات سال در آنجا جهت انجام مراسم مذهبي اجتماع مي كنند. اين مقبره همانند گوردخمه بزرگ دربند صحنه ، داراي ايواني در جلو مي‌باشد كه طول آن در جلو 60/9 متر و در قسمت عقب 32/7 متر مي باشد . عرض آن 95/1 متر و ارتفاع آن نيز 60/2 متر است . اطراف ايوان به وسيله قاب هايي تزئين شده است . در دو طرف ورودي مقبره بقاياي دو ستون ديده مي شود كه بدنه ستون‌ها به مرور زمان از بين رفته و تنها پايه ها و سرستون ها باقي مانده است . پايه ستون ها مربع شكل مي باشند . در ديوار عقبي اين ايوان ورودي به عرض 1 متر و ارتفاع 5/1 متر وجود دارد كه به اتاقي به طول 83/2 متر ، عرض 31/2 متر و ارتفاع 18/2 متر منتهي مي شود . در بدنه ديوارهاي اين اتاق 5 تاقچه جهت قرار دادن نذورات كنده شده است. همچنين در نيمه سمت چپ كف اتاق، قبري بيضي شكل به عمق 70 سانتي متر كنده شده است . سقف اين اتاق داراي تاقي هلالي است ولي سقف ايوان جلو اتاق، مسطح مي‌باشد.در فاصله 8 متري زير اين گوردخمه ، قاب مستطيل شكلي بر روي يك قابي قديمي تر تراشيده شده است . در داخل قاب جديد شخصيتي به حالت تمام قد با صورتي نيم رخ  حجاري شده است . اين شخص لباس بلندي برتن و كلاه لبه داري بر سر گذاشته كه قسمت پشت گردن و گوش هاي او را پوشانده است . همچنين در يك دست او برسمي ديده مي‌شود و دست ديگر را به حالت نيايش به طرف بالا نگه داشته است . زماني نيز تصور مي شد كه اين گوردخمه و نقش برجسته حجاري شده در زير آن متعلق به دوره ماد باشد ولي در پژوهش هاي اخير مشخص گرديد اين گوردخمه متعلق به دوره هخامنشي است و احتمالاً نقش برجسته حجاري شده در زير آن نيز مربوط به دوره سلوكي باشد. ظاهرا این دخمه، گور یکی از پادشاهان هخامنشی به نام ضحاک است که پادشاهی خونریز و سفاک بوده و در زمان حیات خود ظلم های بسیاری روا داشته است. نقش پایین گور مربوط به () نوه این پادشاه است که به جهت آمرزیده شدن روح پدربزرگ خویش دست دعا برداشته است.اين مکان در بين مردمان اهل حق بسيار مقدس ميباشد تا جايی که با پای برهنه روی سنگهای دامنه کوه قدم می نهند و نذورات خو را نيز در بعضی مواقع آنجا در بين مردم منطقه توزيع می کنند. در فاصله 8 متري زير اين گوردخمه ، قاب مستطيل شكلي بر روي يك قابي قديمي تر تراشيده شده است . در داخل قاب جديد شخصيتي به حالت تمام قد با صورتي نيم رخ  حجاري شده است . اين شخص لباس بلندي برتن و كلاه لبه داري بر سر گذاشته كه قسمت پشت گردن و گوش هاي او را پوشانده است . همچنين در يك دست او برسمي ديده مي‌شود و دست ديگر را به حالت نيايش به طرف بالا نگه داشته است . زماني نيز تصور مي شد كه اين گوردخمه و نقش برجسته حجاري شده در زير آن متعلق به دوره ماد باشد ولي در پژوهش هاي اخير مشخص گرديد اين گوردخمه متعلق به دوره هخامنشي است و احتمالاً نقش برجسته حجاري شده در زير آن نيز مربوط به دوره سلوكي باشد .

سنگ برجسته آنوبانی نی؛سرپلذهاب

 2800 سال قبل از ميلاد، شخصي سامي، موسوم به مانيشتو در اكد، پادشاه عيلام را به اسارت برد و مملكت او را باجگذار كرد. از اين به بعد اكد رو به ترقي رفت و سلاطين اكد، مملكت خود را توسعه دادند، چنانكه از طرف غرب تا شامات و از شرق تا كوه هاي زاگرس يا كرمانشاه امروزي امتداد دادند و آنو باني ني كه از سلاطين بزرگ اكد بود،‌ دستور داد نقش برجسته اي از خود بر روي كوه بادير(پاتیر) در ناحيه اي كه لولوبي نام داشت، حك نمايند تا اقوامي كه از اين شاهراه شرق به غرب عبور مي كردند، اقتدار اين پادشاه بزرگ اكد را ببينند، عملي كه احتمالاً‌ داريوش بزرگ صدها سال بعد، براي ساخت نقش برجسته بيستون از آن الهام گرفت.

نقش برجسته آنوباني‌ني اثري به جا مانده از "آنوباني‌ني" پادشاه "لولوبي‌ها" است. "لولوبي‌ها" از اقوام زاگرس نشين بوده و پيش از آريايي‌ها (پارس و ماد )، در چهارهزار و هشتصد سال پيش زندگي مي‌كردند. نقش برجسته آنوباني‌ني در 120 كيلومتري کرمانشاه و درسرپلذهاب و برصخره‌اي معروف به "ميان‌كل" قرار دارد.علاوه بر دو نقش شناخته شده، دو نقش برجسته دیگر توسط اهالی محل نشان داده شد که حکایت از غنای تاریخی منطقه و در عین حال ناشناخته بودن آن دارد. یکی از آثار بر روی کوه سمت راست و در ضلع شمالی کوه، در زیر غاری کوچک واقع شده و اثر دیگر بر روی کوه سمت چپ و در ضلع جنوبی آن حک شده است. البته این دو نقش برجسته نیز به سرنوشت هم نوعان خود دچار شده اند و فرسایش های طبیعی و غیر طبیعی باعث گردیده دیدن آنها به سختی امکان پذیر باشد. به هر حال در ادامه، محور صحبت بر روی نقش شناخته شده و معروف آنوبانی نی خواهد بود.
با توجه به شباهت بسيار بين نقش برجسته آنوبانی نی و كتيبه بیستون، مي‌توان مقدمات آن را براي ثبت در فهرست آثار جهاني به عنوان الحاقيه بیستون آماده كرد. اين نقش برجسته يكي ازقديمي‌ترين نقش برجسته‌هاي كشور است كه  ‌حداقل دو هزار سال از كتيبه داريوش قديمي‌تر است. این اثر در ارتفاع نسبتا زیادی از سطح زمین (حدودا 16 متر) و در منطقه ای دور از دسترس قرار دارد. همین عامل احتمالا مهمترین دلیل برای سالم ماندن آن در طول هزاران سال می باشد. جنگ تحمیلی در سالهای اخیر شاید بیشترین آسیب را در طول تاریخ به این اثر زده باشد. 30 درصد اين اثر بر اثر تركش‌هاي جنگ تحميلي عراق عليه ايران آسيب ديده است.

اطلاعات شهرستان سرپلذهاب